Inleiding
In deze paragraaf staat de gemeentelijke treasuryfunctie centraal. Treasury is het vakgebied dat zich bezighoudt met de financiering en liquiditeit van een organisatie en de beheersing van de daaruit voortvloeiende financiële risico’s.
Onderdeel van deze paragraaf is de financieringsbehoefte, de verschillende risico’s en de beheersing hiervan.
Wettelijk kader
Artikel 212 van de Gemeentewet verplicht de gemeente de gemeentelijke regelgeving voor de financieringsfunctie vast te leggen. De gemeentelijke treasuryfunctie voert financiële taken uit binnen de kaders van de Wet financiering decentrale overheden (Fido), het Treasurystatuut 2023 en de Financiële verordening Aalsmeer 2023.
Schatkistbankieren
Het kan voorkomen dat de gemeente in een bepaalde periode overtollig geld heeft. Op dat moment heeft de gemeente meer geld op de bankrekeningen staan dan strikt noodzakelijk is. Als ze dat geld niet uitleent aan medeoverheden en de omvang is hoger dan een bepaald drempelbedrag, dan moet de gemeente dat geld aanhouden in ‘s Rijks schatkist. Dit wordt ‘verplicht schatkistbankieren’ genoemd. Het verplicht schatkistbankieren is in 2013 ingevoerd voor gemeenten, provincies, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen.
Het schatkistbankieren heeft een positief effect op de omvang van de staatsschuld, maar beperkt de gemeentelijke vrijheid om zelf een optimaal rendement na te streven op haar eigen liquiditeiten. Ook stelt de Wet Fido strenge eisen aan de kredietwaardigheid van tegenpartijen en de te gebruiken instrumenten.
Wet Houdbare Overheidsfinanciën (Wet HOF)
Het totale financieringstekort van de Nederlandse overheid (EMU saldo) mag niet meer bedragen dan 3% van het bruto binnenlands product (bbp). Daar tellen ook gemeenten in mee. Om dit te regelen is in Nederland de Wet houdbare overheidsfinanciën (HOF) in 2013 vastgesteld. Op basis hiervan heeft het Rijk in een aparte regeling vastgesteld dat het EMU-saldo van alle decentrale overheden tezamen maximaal minus 0,4% van het bruto binnenlands product (bbp) mag bedragen. Het aandeel van gemeenten hierin is maximaal minus 0,27% van het bbp.
Rentetoerekening
Aalsmeer kent een integrale financiering. Dit betekent dat er geen direct verband bestaat tussen een bepaalde investering en het aantrekken van financieringsmiddelen (zoals bij projectfinanciering het geval is). De totale gemeentelijke financieringskosten bestaan uit de externe rentelasten over de opgenomen geldleningen. De gemeente werkt met een omslagrentemethodiek. Dat wil zeggen dat de gemeentelijke financieringskosten via het programma Algemene dekkingsmiddelen worden toegerekend aan de overige gemeentelijke programma's op basis van de boekwaarde van desbetreffende investeringen op de balans.
Renteontwikkeling 2024
In 2024 heeft de Europese Centrale Bank (ECB) haar rentebeleid aangepast in reactie op de afnemende inflatie. In 2024 heeft de ECB een aantal keer besloten om de rente te verlagen. Deze beslissing werd genomen omdat de inflatie significant was gedaald en op koers lag om in 2025 het streefdoel van 2% te bereiken. Bij de prijsstabiliteit die de ECB met haar monetaire beleid nastreeft, hoort een inflatie van 2% in alle eurolanden samen. De ECB kijkt daarbij naar de prijsontwikkeling op middellange termijn.
De ECB stelt de zogeheten beleidsrente vast. Dat rentetarief bepaalt de vergoeding die commerciële banken betalen als ze geld bij de ECB of de centrale banken van de eurolanden lenen (herfinancieringsrente). De beleidsrente bepaalt ook de rente die banken ontvangen als ze geld 'stallen' bij de centrale bank (depositorente). DE ECB rente is een bepalende factor voor de waardering van de euro ten opzichte van andere valuta. Daarmee is het beleid van de ECB van invloed op de rente die wij op onze tegoeden ontvangen of, bij het aantrekken van nieuwe financiering betalen.
Vanwege de afgezwakte inflatie is de depositorente in 2024 vier keer verlaagd en deze bedraagt ultimo 2024 3,00% (ultimo 2023: 4%).
De rente op een nieuw aan te trekken lening met een looptijd van 20 of 30 jaar lag eind december rond de 2,75%.
Ook in 2025 is de prognose dat er meer renteverlagingen worden doorgevoerd. Eind januari 2025 is de rente verlaagd naar 2,75%. Deze verwachte daling gaat harder dan eerder voorspeld werd.
De totale rente-inkomsten op de schatkist bedroegen in 2024 afgerond € 1,0 miljoen. De rente op de schatkist daalde, na een heel aantal maanden redelijk stabiel te zijn geweest, in 2024 met bijna 1% tot 2,905% per 31 december 2024.